Ceza Hukuku

Ceza yargılaması bir kamu davasıdır. Cumhuriyet savcısı, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu Md. 160-161 kapsamında KAMU ADINA suça el koymak ve soruşturma işlemlerine başlamakla görevlidir.

Suça ilişkin ihbar veya şikâyet, Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. Valilik veya kaymakamlığa ya da mahkemeye yapılan ihbar veya şikâyet, ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir (CMK Md .158/1-2).

Soruşturma işlemleri 5271 sayılı CMK, Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği, Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliği, Adlî Kolluk Yönetmeliği vb. mevzuat çerçevesinde yürütülür.

Ceza davasının yargılama süreci; “Soruşturma” ve “Kovuşturma” olarak iki evreden oluşur,

Suç isnadı sebebiyle soruşturmaya konu olan kişi, İddianame kabul edilinceye kadar “ŞÜPHELİ” olarak kabul edilir ve İddianame’nin kabulüyle “SANIK” sıfatını kazanır.

Soruşturma Evresi

Suç şüphesinin öğrenilmesi ve olaya yetkili mercilerce el konulmasından  İddianame düzenlenip kabul edilinceye kadar geçen evredir.

Soruşturma süreci, Cumhuriyet savcısının emri altındaki adli kolluk tarafından yürütülür.

2559 sayılı PVSK Md. Ek 6 kapsamında;

• Bir suça ilişkin olarak adlî kolluk; kendisine yapılan sözlü ihbar ve şikâyetleri ve görevi sırasında öğrendiği suça ilişkin bilgileri yazılı hale getirir.
• Edinilen bilgi veya alınan ihbar veya şikâyet üzerine veya kendiliğinden bir suçla karşılaşan kolluk, olay yerinde kişilerin ve toplumun sağlığına, vücut bütünlüğüne veya malvarlığına zarar gelmemesi ve suçun delillerinin kaybolmaması ya da bozulmaması için derhal gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
•  Bir suç işlendiği veya işlenmekte olduğu bilgisini edinen kolluk, olay yerinin korunması, delillerin tespiti, kaybolmaması ya da bozulmaması için acele tedbirleri aldıktan sonra el koyduğu olayları, yakalanan kişiler ile uygulanan tedbirleri derhal Cumhuriyet savcısına bildirir.

Soruşturma adli kollukça tamamlandıktan ve olay yeri inceleme vb. kolluk işlemleri ile deliller toplandıktan sonra yetkili Cumhuriyet savcısı İddianame tanzim eder ve görevli ve yetkili Ceza Mahkemesine dosyayı sunar.

Soruşturma işlemleri kural olarak GİZLİDİR (CMK Md. 157). Soruşturmanın gizliliğini ihlal TCK Md. 285’te suç olarak düzenlenmiştir.

Kamu davasını açma görevi, Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir.

Cezayı kaldıran şahsî sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsî cezasızlık sebebinin varlığı halinde, Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir (CMK Md. 171/1).

Soruşturmayı başlatma ve tamamlama yetkisi Cumhuriyet savcısındadır. Sağlıklı bir yargılama için soruşturma evresinde suça ilişkin, sanığın lehine ve aleyhine olan bütün delillerin toplanmış olması gerekir.

Mahkemece, soruşturma sonucunda hazırlanan ve sunulan İddianame kabul veya reddedilebilir (CMK Md. 174). Mahkemenin 15 günlük inceleme süresi vardır. Bu süre sonunda iade edilmeyen İddianame kabul edilmiş sayılır (CMK Md. 174/3).

Kovuşturma Evresi

İddianamenin kabulüyle başlayan, yargılama sürecini içeren ve hükmün kesinleşmesi ile sona eren evredir.

İddianamenin kabul edilmesiyle Mahkemece “Tensip Zaptı” düzenlenir, duruşma günü verilir ve esas yargılamaya geçilir.

Kast, taksir, olası kast, suçun maddi ve manevi unsurları, etkin pişmanlık, cezanın nitelikli halleri ve ağırlaştırıcı nedenleri, neticesi sebebiyle cezanın ağırlaşması, takdiri indirim nedenleri vb. konular yargılama kapsamında değerlendirilir.

CMK’da bazı suçlarda “seri muhakeme usulü (Md. 250)” ve bazı suçlarda ise “basit yargılama usulü (Md. 251)” öngörülmüştür.

Genel yargılama usulüne göre ilk derece yargılaması, yargılamayı yapan Mahkeme’nin hükmü ve gerekçeli kararın açıklanması ile son bulur.

Sonrasında verilen hükme ilişkin İstinaf Kanun Yoluna Bölge Adliye Mahkemesi ilgili ceza dairesine başvurulabilir (CMK Md. 272).

İstinaf süresi 7 gündür (CMK Md. 273).

İstinaf Mahkemesi hükümlerine karşı da 15 gün içinde Temyiz Kanun Yoluna Yargıtay’a başvurulabilir (CMK Md. 286 ve 291).

Süre hükmün tebliğ edildiği ya da tefhim edildiği günden sonraki gün başlar (CMK Md. 39).

İstinaf ve temyiz için öngörülen süreler, hak düşürücü süreler olup, geçirilmesi halinde verilen mahkumiyet kararları KESİNLEŞİR. Ceza yargılamasında sürelerin takibi müdafinin en önemli görevleri arasında yer alır.

İstinaf ve Temyiz başvurusu yapılması, açıklanan hükmün kesinleşmesini ENGELLER.

İstinaf kanun yolu, usul ve esasa aykırılık hallerinde yapılan bir başvuru olup, bu kapsamda inceleme yapılır.

Temyiz kanun yolu, hukuka aykırılık nedeniyle yapılır ve bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması “hukuka aykırılık” olarak kabul edilmiştir.

İstinaf ve temyiz yargılamaları talep halinde “Duruşmalı” yapılabilir.

Ağır Ceza davaları sonuçları itibari ile titiz bir şekilde takip edilmesi gereken davalardır. Res’en araştırma ilkesi gereğince suçun ortaya çıkarılmasında adli makamlar araştırmalarını talebe bağlı olmaksızın yapmaktadırlar. Bu ise müşteki, şüpheli veya sanığın süreçte etkin olmasına engel bir durum değildir.

Şüpheli veya sanığın cezalandırılmasında haksız tahrik, meşru müdafaa, suçun manevi unsuru (kast, taksir), maddi unsuru, kastın yoğunluğu, takdiri indirim nedeni, etkin pişmanlık, cezanın alt ve üst unsuru dikkate alınan hususlardır.

İlk derece mahkemesinin sanığı cezalandırılmasından sonra ise gerekli itiraz ve temyizlerin yapılması hayati bir konudur. Bu aşamada sürelerin kaçırılması halinde sanık hakkında ceza kesinleşir ve cezanın infazına başlanır.

Bir başka hayati konu ise Yargıtay incelemesi için gönderilen temyiz dilekçesidir. CMK’nın 301. Maddesi uyarınca “Yargıtay, yalnız temyiz başvurusunda belirtilen hususlar ile temyiz istemi usule ilişkin noksanlardan kaynaklanmışsa, temyiz başvurusunda bunu belirten olaylar hakkında incelemeler yapar.” Bu nedenle temyiz dilekçesinde herhangi bir hususun unutulması; Yargıtay incelemesinde o hususun dikkate alınmamasına ve belki de sanık hakkında verilen mahkûmiyet kararının bozulacak iken onanması” sonucunu doğuracaktır.

Bir ağır ceza avukatı, suça ilişkin müvekkillerin bilgi verdiği andan kararın infaz aşamasına kadar çok titiz ve dikkatli bir çalışma ile müvekkillerini temsil etmektedirler.